Tác động của ô nhiễm môi trường đến đa dạng sinh học và sức khỏe con người – Việt Nam có 330 loài bị đe dọa

14/03/2022 04:00

(134)


Như tin đã đưa, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) phối hợp với Ủy ban Bảo tồn Thiên nhiên chung (JNCC), cùng Liên minh Toàn cầu về sức khỏe và ô nhiễm (GAPH) đã tổ chức Hội thảo ngày 10 và 11/3/2022 về chủ đề: “Tác động của ô nhiễm môi trường đến đa dạng sinh học và sức khỏe con người”. 

Hội thảo được tiến hành theo 2 hình thức trực tiếp và trực tuyến với gần 300 đại biểu trong nước và nước ngoài tham gia.

Hội thảo là một trong những hoạt động trong kế hoạch chương trình Hỗ trợ phát triển chính thức cho các nước thuộc diện thu nhập trung bình và thấp để xử lý ô nhiễm và giảm thiểu tác động ô nhiễm, đặc biệt là tác động sinh học.

Chương trình do Bộ Môi trường – Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh (DEFRA) và Ủy ban Bảo tồn Thiên nhiên chung (JNCC) đồng thực hiện nhằm mục tiêu chính là đảo ngược tình trạng mất đa dạng sinh học, xây dựng khà năng phục hồi hệ sinh thái trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và cải thiện sức khỏe con người.

330 loài bị đe dọa do ô nhiễm môi trường

Chiều 10/3, tại hội thảo tổ chức ở Hà Nội, tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, đại diện JNCC, cho biết tổ chức này đã lập báo cáo về mức độ tác động của ô nhiễm môi trường đến đa dạng sinh học trên toàn thế giới giai đoạn 2021-2022.

Việt Nam có 1.020 loài bị đe dọa thì 335 loài là do ô nhiễm môi trường, còn theo Liên minh Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN) đánh giá.

Báo cáo được hình thành theo phương pháp chồng chập các bản đồ phạm vi cư trú của các loài bị đe dọa do ô nhiễm, số liệu các loài được lấy từ IUCN.

Kết quả trong 20 quốc gia ODA hàng đầu có các loài bị đe dọa nhiều nhất do ô nhiễm, Indonesia đứng thứ nhất với 608 loài, Philippines 463 loài, Malaysia 450 loài, Việt Nam đứng thứ tám với 335 loài, chiếm 32% trong tổng số loài bị đe dọa.

Cụ thể, 298 loài bị ảnh hưởng do nguồn thải nông nghiệp, lâm nghiệp như thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu, xói mòn đất, bồi lắng. Nước thải sinh hoạt đô thị ảnh hưởng tới 258 loài. Nguồn thải công nghiệp, quân sự tác động 245 loài. Ô nhiễm không khí ảnh hưởng tới 211 loài. Trong số này rất nhiều loài bị tác động bởi nhiều nguồn ô nhiễm.

Phân tích tác động của ô nhiễm không khí đến đa dạng sinh học, tiến sĩ Phạm Thị Hải Hà (Đại học Xây dựng Hà Nội) thông tin những năm 2010 môi trường không khí Việt Nam bị ảnh hưởng nặng nề do các nhà máy nung gạch ngói, xi măng.

“Các chất bụi PM 2.5, PM 10, SO2, NO2, CO do các nhà máy này gây ra đã tác động rất lớn đến hệ sinh thái nông nghiệp ở các vùng xung quanh”, tiến sĩ Hà nói và lấy ví dụ những vụ lúa bị lép, hoa quả rụng trong nhiều năm liên tiếp.

Ngoài ra, các chất ô nhiễm không khí đi vào khí quản của động vật gây tắc nghẽn hô hấp, suy giảm miễn dịch. Các chất SO2, NO2 dưới tác dụng của bức xạ và hơi nước gây mưa axit khiến các loài sinh vật chết.

Tiến sĩ Phạm Thị Hải Hà trình bày tại hội thảo. Ảnh: Gia Chính

Đồng tình với quan điểm ô nhiễm môi trường ảnh hưởng lớn đến đa dạng sinh học, GS.TS Trần Hiếu Nhuệ cho biết, trong mạng lưới hơn 3.400 con sông ở Việt Nam thì nhiều sông đang ô nhiễm nặng nề.

Kết quả quan trắc giai đoạn 2016-2020 của lưu vực sông Nhuệ, Đáy cho thấy chất lượng nước thường xuyên ở mức kém, hơn 60% trạm quan trắc đo được chất lượng nước xấu, hơn 30% ở mức ô nhiễm nặng. Các thông số quan trắc đều vượt quy chuẩn Việt Nam.

“Ngay cả nước biển ven bờ cũng cho thấy giá trị amoni vượt quy chuẩn, trong đó cửa sông Nhật Lệ, sông Gianh, sông Dinh ở Quảng Bình các năm quan trắc từ 2018 đến 2020 đều cho thấy chỉ số cao hơn 3-4 lần so với quy chuẩn Việt Nam”, giáo sư Nhuệ nói.

Chuyên gia này khẳng định, khi ô nhiễm nước xảy ra, các loại tảo sẽ phát triển gây giảm oxy, làm chết các loài thực vật, động vật. “Chúng tôi kiểm tra thì đã có nhiều nguồn nước chết chỉ tồn tại màu đen và không có bất kỳ loài động thực vật nào sinh sống”, ông nói.

Theo báo cáo quốc gia lần thứ 6 về Công ước đa dạng sinh học (2019), Việt Nam có khoảng loài 51.400 sinh vật, bao gồm 7.500 chủng vi sinh vật; 20.000 loài thực vật trên cạn và dưới nước; 10.900 loài động vật trên cạn; 2.000 loài động vật không xương sống và cá nước ngọt; và hơn 11.000 loài sinh vật biển khác.

Báo cáo cách làm của JNCC

Giảm thiểu ô nhiễm thông qua quan hệ đối tác là một dự án có phạm vi và giúp thiết kế một chương trình ô nhiễm rộng lớn hơn nhằm nâng cao khả năng của các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình trong việc quản lý hóa chất và giảm ô nhiễm không khí, hóa chất và chất thải.

Ưu tiên của JNCC trong năm xác định phạm vi này là tham gia với các quốc gia thí điểm để hiểu cách thực hiện tốt hơn chương trình ô nhiễm phù hợp với mục đích trong tương lai.

JNCC đã thiết kế và phát triển một phân tích ô nhiễm quy mô toàn cầu bằng cách sử dụng thông tin từ dữ liệu đánh giá danh sách đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) về các loài và danh mục ô nhiễm.

Bản đồ nhiệt được tạo ra cho thấy các loại tác động ô nhiễm khác nhau đối với các loài bị đe dọa cũng như các báo cáo cụ thể của từng quốc gia. Kết quả phân tích toàn cầu cần được xác nhận thông qua kiểm tra ý thức địa phương ở các quốc gia thí điểm bằng cách thu thập thông tin và ý tưởng về quốc gia từ các địa phương hiện có.

JNCC cần xác định xem kết quả có chính xác hay không và là đại diện thực sự về mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm đối với các loài bị đe dọa ở quốc gia của bạn và sự giúp đỡ của bạn rất có giá trị trong việc đạt được điều này.

Mục đích của báo cáo này là giới thiệu các Kết quả Phân tích Toàn cầu cần được sử dụng để thực hiện kiểm tra nhằm xác định xem kết quả có phản ánh sự hiểu biết của quốc gia tại địa phương hay không.

Tài liệu này chứa dữ liệu và kết quả cấp quốc gia cho Việt Nam. Đây là một phần của bộ 6 tài liệu tạo thành Gói thông tin do JNCC phát triển để hỗ trợ nhiệm vụ kiểm tra ý thức địa phương.

Một con mèo rừng được trả về rừng 

Tổng quan về Việt Nam qua kết quả nghiên cứu 

  • Sách đỏ của IUCN đã đánh giá 1.020 loài ở Việt Nam là bị đe dọa, với 330 loài trong số này đang bị đe dọa đặc biệt do ô nhiễm.
  • 3 mối đe dọa ô nhiễm hàng đầu ở Việt Nam là Nguồn thải Nông nghiệp & Lâm nghiệp, Nước thải Sinh hoạt & Đô thị và Nguồn thải Công nghiệp & Quân sự.
  • Phân tích cả hai loại ô nhiễm và đe dọa khí hậu bằng cách sử dụng Sách đỏ của IUCN, kết quả cho thấy 236 loài được xếp vào loại bị đe dọa bởi cả ô nhiễm và biến đổi khí hậu ở Việt Nam.
  • Loại trừ các loài sinh vật biển ra khỏi phân tích, cho thấy có 106 loài sinh vật sống trên cạn và nước ngọt đang bị đe dọa do ô nhiễm ở Việt Nam (lưu ý rằng các vùng biển trong phạm vi vẫn tồn tại các loài sống trên cạn hoặc nước ngọt, chẳng hạn như một số loài cá và chim).

Ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng và trở thành thách thức toàn cầu 

Ô nhiễm môi trường (bao gồm không khí, chất thải và hóa chất) là một trong những thách thức toàn cầu nghiêm trọng nhất, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học, hệ sinh thái và sức khỏe con người trên toàn thế giới.

Các bệnh do ô nhiễm gây ra ước tính khoảng 9 triệu ca tử vong sớm vào năm 2015 – 16% tổng số ca tử vong trên toàn thế giới – số ca tử vong do AIDS, bệnh lao và bệnh sốt rét cao gấp ba lần cộng lại và gấp 15 lần so với tất cả các cuộc chiến tranh và các hình thức bạo lực khác. Tổn thất phúc lợi do ô nhiễm ước tính lên tới 4,6 nghìn tỷ USD mỗi năm, bằng 6,2% tổng sản lượng kinh tế toàn cầu .

Những tác động đó đang ảnh hưởng không tương xứng đến các nhóm dễ bị tổn thương nhất ở những nơi dễ bị tổn thương nhất trên thế giới, bằng chứng là 99% trong số 3 triệu người bị ngộ độc thuốc trừ sâu hàng năm và 90% trong số 7 triệu trường hợp tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí hàng năm xảy ra ở các nước có thu nhập thấp đến trung bình.

Các nguyên nhân chính gây ô nhiễm ở các nước đang phát triển là sự phát triển của các thành phố, nhu cầu sử dụng năng lượng ngày càng tăng, khai thác và nấu chảy ngày càng tăng, sự lây lan toàn cầu của các hóa chất độc hại, sử dụng thuốc trừ sâu và ngày càng sử dụng nhiều xe hơi, xe tải và xe buýt chạy bằng xăng.

Ở các nước đang phát triển, tác động của những nguyên nhân gây ô nhiễm này được tăng lên do thiếu dữ liệu và kiến thức, cơ sở hạ tầng và hệ thống quản lý yếu kém.

Hơn nữa, nhiệt độ tăng do biến đổi khí hậu chỉ làm trầm trọng thêm những tác động đó. Biến đổi khí hậu làm thay đổi nhiệt độ, lượng mưa và tần suất của các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt và có thể làm tăng tác động ô nhiễm.

JNCC chia sẻ kiến thức chuyên môn để tăng cường năng lực của các quốc gia

Giảm thiểu ô nhiễm thông qua quan hệ đối tác là năm xác định phạm vi (2021-2022) cho một chương trình ô nhiễm mới trên phạm vi rộng hơn của Vương quốc Anh. Nó được tài trợ bởi Bộ Môi trường, Thực phẩm & Nông thôn Vương quốc Anh (Defra) và được chuyển giao bởi Ủy ban Bảo tồn Thiên nhiên Chung (JNCC).

Chương trình rộng lớn hơn mong muốn chia sẻ kiến thức chuyên môn, thực tiễn tốt nhất và đầu tư vào nghiên cứu để tăng cường năng lực của các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình nhằm giảm mức độ phơi nhiễm với các tác động bất lợi của ô nhiễm. Do đó, điều này sẽ giúp cải thiện kết quả sức khỏe con người và thúc đẩy sự thịnh vượng, đồng thời hỗ trợ ngăn chặn sự mất mát đa dạng sinh học và hỗ trợ khả năng phục hồi của hệ sinh thái cao hơn khi đối mặt với biến đổi khí hậu.

Ưu tiên của JNCC là làm việc với các chuyên gia ô nhiễm của các quốc gia thí điểm và các bên liên quan để kiểm tra kết quả phân tích toàn cầu và thảo luận về các cải tiến. Thông tin này sẽ giúp lập kế hoạch các hành động khả thi cho chương trình ô nhiễm rộng lớn hơn trong tương lai.

Một số hình ảnh buổi hội thảo

 Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam – Nguyễn Ngọc Sinh, điều hành hội thảo 

Đầu cầu hội thảo tại Hà Nội

Đầu cầu hội thảo tại Hải Phòng 

Đầu cầu hội thảo tại thành phố Hồ Chí Minh 

Đọc thêm

lên đầu trang